Όταν το παιδί δεν μοιράζεται τη μέρα του

Αρκετοί γονείς περιγράφουν μια κοινή εμπειρία: ρωτούν το παιδί πώς πέρασε στο σχολείο, στην δραστηριότητα, στην βόλτα και η απάντηση περιορίζεται σε ένα καλά ή μια χαρά, χωρίς περαιτέρω διάθεση για περιγραφή. Όταν συζητάμε με τους γονείς στην συμβουλευτική για τη σημασία της ενίσχυσης της μνήμης και της αφήγηματικής ικανότητας και ενθαρρύνονται να υποστηρίζουν τα παιδιά τους στο να μιλούν και να νοηματοδοτούν τις εμπειρίες τους, συχνά προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα από εκείνους: τι συμβαίνει όταν το παιδί δεν μιλά για την μέρα του; Πώς μπορούμε να το βοηθήσουμε να μοιραστεί τις εμπειρίες του; Η απάντηση βρίσκεται, μεταξύ άλλων, στον τρόπο με τον οποίο υποστηρίζεται η ίδια η διαδικασία της ανάκλησης των εμπειριών.

Η ανάκληση της εμπειρίας ως αναπτυσσόμενη δεξιότητα

Το παιδί χρειάζεται υποστήριξη για να επιστρέψει νοητικά στη μέρα του, να ξεχωρίσει στιγμές και να τις οργανώσει σε αφήγηση. Μέσα από τις καθημερινές αλληλεπιδράσεις με τον γονέα, του δίνεται η ευκαιρία να εξασκηθεί σταδιακά στο να θυμάται, να οργανώνει και να μοιράζεται τις εμπειρίες του. Οι καθημερινές εμπειρίες αποκτούν σταδιακά μορφή και συνοχή μέσα από τη γλώσσα, τη σχέση και τη συναισθηματική επεξεργασία. Μέσα από τέτοιες επαναλαμβανόμενες αφηγηματικές συζητήσεις, η εμπειρία αρχίζει σταδιακά να οργανώνεται όχι μόνο ως προς το τι συνέβη, πότε και πού, αλλά και ως προς το πως βιώθηκε απο το παιδί και τι νόημα έχει γα εκείνο, το οποίο συμβάλλει στην ανάπτυξη μιας αίσθησης συνέχειας του εαυτού στον χρόνο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εξελίσσεται με τον ίδιο τρόπο ή στον ίδιο βαθμό για όλα τα παιδιά.

Πώς μπορούμε να το υποστηρίξουμε

1. Παιχνίδι με την ανάκληση

Όταν η άμεση ερώτηση δεν κινητοποιεί το παιδί, μια πιο δημιουργική προσέγγιση μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά. Ένα απλό παιχνίδι, όπως το ‘πες μου δύο πράγματα που συνέβησαν σήμερα και ένα που δεν συνέβη’, μετατρέπει τη ανάκληση μνήμης σε παιχνίδι που περιλαμβάνει και την ενεργοποίηση της φαντασίας.

Μέσα από αυτή τη συνθήκη:

• το παιδί επιστρέφει σε γεγονότα της ημέρας του
• ανακαλεί συγκεκριμένες εμπειρίες
• τις μετατρέπει σε λόγο
• εμπλέκεται πιο αυθόρμητα

2. Θυμηθείτε να θυμάστε

Η συστηματική συζήτηση γύρω από προσωπικές εμπειρίες βοηθά το παιδί να οργανώνει και να ανακαλεί αποτελεσματικότερα τις αναμνήσεις του. Η καθημερινότητα προσφέρει πολλές ευκαιρίες και μικρές στιγμές που μπορούν να μετατραπούν σε αναμνήσεις όταν τους δίνουμε χώρο να ειπωθούν και να μην ξεχαστούν απλά.

→ Με τα μικρότερα παιδιά, η υποστήριξη χρειάζεται να είναι απλή και συγκεκριμένη. Μπορείτε να κάνετε ερωτήσεις που οδηγούν στην ανάκληση των αναμνήσεων του παιδιού, όπως:

’Πήγατε στο σπίτι της φίλης σου σήμερα με τον μπαμπά. Τι κάνατε όταν φτάσατε;’ ή ‘ Μου άρεσε αυτό το παγωτό που φάγαμε χθες το απόγευμα, ήταν νόστιμο, εσύ τι γεύση είχες διαλέξει;’ ή ‘ Ήταν υπέροχο που ο Γιώργος μοιράστηκε το τοστ του μαζί σου, τί είχε μέσα;’

Η επανάληψη τέτοιων στιγμών ενισχύει τη μνήμη και δημιουργεί τις βάσεις για πιο σύνθετη αφήγηση.

→ Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, η εστίαση μπορεί να γίνεται πιο στοχευμένη σε εμπειρίες που είχαν νόημα για εκείνα, σε σχέσεις, σε γεγονότα που τα επηρέασαν, ακόμα και σε δυσκολίες. Όταν το παιδί είναι διαθέσιμο να μιλήσει για ένα γεγονός που του προκάλεσε έντονα συναισθήματα, όπως ένας καυγάς με φίλους, μια διαφωνία με κάποιον απο τους γονείς κ.α., η ήρεμη επεξεργασία μιας δύσκολης εμπειρίας μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση και νοηματοδότησή της. Επαναφέροντας τα γεγονότα με σεβασμό και χωρίς πίεση, δίνεται χώρος στα συναισθήματα να ακουστούν και στην εμπειρία να αποκτήσει νόημα.

Καταγραφή ημερολογίου

Η ενθάρρυνση για καταγραφή εμπειριών, όπως μέσα από ένα ημερολόγιο, μπορεί επίσης να λειτουργήσει υποστηρικτικά στην παιδική και εφηβική ηλικία. Έρευνες έχουν δείξει ότι η ανάπτυξη της αυτοβιογραφικής αφήγησης και η επεξεργασία προσωπικών εμπειριών σχετίζονται με την καλύτερη κατανόηση του εαυτό και των συναισθημάτων.

Το ουσιαστικό εδώ είναι ότι δίνεται στο παιδί η δυνατότητα να αφηγηθεί ελεύθερα και άκριτα τις δικές του ιστορίες. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, αρχίζει να δίνει νόημα στις εμπειρίες του και να κατανοεί βαθύτερα όσα ζει, τόσο στο παρόν όσο και σε σχέση με το παρελθόν.

Φωτογραφίες

Μια καλή πρακτική για να θυμούνται τα παιδιά πιο εύκολα συγκεκριμένα γεγονότα και εμπειρίες , είναι το έντυπο υλικό όπως φωτογραφίες, άλμπουμ ή και παλιά βίντεο. Κοιτάξτε τα μαζί και μιλήστε για την ιστορία πίσω απο την φωτογραφία, το πως νιώθατε ή το πως νιώθετε τώρα που την βλέπετε ξανά.

Επίσης, ένας απλός και προσβάσιμος στο παιδί τρόπος είναι να φτιάξει ο γονιός μαζί με το παιδί ένα μικρό άλμπουμ αναμνήσεων. Μπορεί να είναι ένα τετράδιο ή ένα εκτυπωμένο άλμπουμ. Μετά από μια κατασκήνωση, διακοπές, ή πάρτυ γενεθλίων, οι φωτογραφίες, μικρά σημειώματα, εισιτήρια ή ό,τι έχει μείνει από εκείνη την εμπειρία μπορούν να μπουν στο αλμπουμ, να τα κολλήστε μαζί. Οι φωτογραφίες λειτουργούν συχνά ως γέφυρα ανάμεσα στη μνήμη και στο συναίσθημα, βοηθώντας το παιδί να θυμηθεί λεπτομέρειες που διαφορετικά ίσως να μην ανακαλούσε εύκολα.

Έτσι, το παιδί ξαναβλέπει την ιστορία του και μπορεί να τη μοιραστεί ξανά και ξανά.

3. Το γονεϊκό πρότυπο αφήγησης

Εξίσου σημαντικός είναι ο τρόπος με τον οποίο ο ίδιος ο γονέας μιλά για τις εμπειρίες του.

Όταν μια εμπειρία περιγράφεται μαζί με το συναίσθημα που τη συνοδεύει, το παιδί εκτίθεται σε έναν τρόπο οργάνωσης και νοηματοδότησης καθώς επίσης μπορεί αυτό να αποτελέσει την έναρξη ενός διαλόγου απο την μεριά του παιδιού που μπορεί να κάνει ερωτήσεις και να δείξει ενδιαφέρον για αυτό που του λέτε:

’Σήμερα χάρηκα που πήγαμε βόλτα, ένιωσα ηρεμία’. ή ‘Είχα πολύ ανάγκη να κοιμηθώ σήμερα το μεσημέρι, είχα πολύ δουλεία στο γραφείο και κουράστηκα…’

Μέσα από αυτή τη διαδικασία:

• η εμπειρία αποκτά συνοχή
• το συναίσθημα βρίσκει θέση στη σκέψη
• ενισχύεται η αφηγηματική ικανότητα

Η σημασία της καθημερινής πρακτικής

Η δυνατότητα του παιδιού να μοιράζεται τη μέρα του συνδέεται με βαθύτερες ψυχολογικές διεργασίες, όπως η συναισθηματική επεξεργασία, η μνήμη και η ανάπτυξη προσωπικής αφήγησης.

Αυτή η δεξιότητα διαμορφώνεται μέσα από μικρές, επαναλαμβανόμενες στιγμές σύνδεσης, όπου ο γονέας δίνει χώρο και νόημα στην εμπειρία του παιδιού.

Πρόταση βιβλίου

Αρκετές από τις ιδέες που παρουσιάζονται στο άρθρο αναπτύσσονται με απλό και κατανοητό τρόπο στο βιβλίο «Τι συμβαίνει στον εγκέφαλό του» των Daniel J. Siegel και Tina Payne Bryson, ένα βιβλίο που ξεχωρίζω και συχνά προτείνω σε γονείς, καθώς προσφέρει χρήσιμες γνώσεις και πρακτικές ιδέες για την κατανόηση και υποστήριξη της συναισθηματικής και γνωστικής ανάπτυξης των παιδιών.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Siegel, D. J., & Bryson, T. P. (2018). Τι συμβαίνει στον εγκέφαλό του. Εκδόσεις Πατάκη.

Fivush, R. (2011). The development of autobiographical memory. Annual Review of Psychology, 62, 559–582.

Nelson, K., & Fivush, R. (2004). The emergence of autobiographical memory: A social cultural developmental theory. Psychological Review, 111(2), 486–511.

Συντάκτης:

Μαυρογόνατου Σταυρούλα

Ψυχολόγος- Ψυχοθεραπεύτρια (Εκπ.) | M.Sc Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση | Πιστοποιημένη Εκπαιδεύτρια P.E.T.

Ψυχοθεραπεία - Συμβουλευτική Γονέων - Ομάδες Γονέων "Εργαστήριο Αποτελεσματικού Γονέα"